Pauline van Komen-de Wit werd geboren aan boord van een sleepboot en bracht bijna haar hele leven door op het water. In dit persoonlijke portret vertelt ze over haar jeugd als schipperskind, het leven met haar man Anno en de bijzondere momenten die de binnenvaart zo uniek maken.

Geboren op het water

Pauline van Komen-de Wit werd op 16 januari 1947 geboren aan boord van de sleepboot Janny in de Noordoostpolder. Zij komt uit een echt schippersgeslacht: zowel haar vader als haar moeder groeiden op het water op. Haar vader, zoon van Wicher de Wit en Grietje Bertus, voer op de Nooit Volmaakt. Haar moeder, dochter van Anno Buur en Paulina van Komen, groeide op de Trouwe Hulp op.

School op het droge en eerste stappen aan wal

Als schipperskind ging Pauline naar school op de plaatsen waar het schip lag te wachten op een reis. Eerst in Amsterdam en Maasbracht, later in Sneek. Daar woonde zij samen met haar zus Rietje in een kosthuis. Sneek had een speciale schippersschool met acht klassen in vier jaar. Alleen met Kerstmis, Pasen en in de zomervakantie kwamen zij weer aan boord.

Op haar vijftiende ging Pauline werken in het kindertehuis van het Leger des Heils in Baarn. Het was zwaar werk met slechts één middag per week vrij en één weekend per maand. Sommige kinderen waren ouder dan zijzelf maar moesten haar toch aanspreken als zuster Paula.

Na anderhalf jaar keerde zij terug aan boord om haar moeder te helpen, die zwanger was van haar jongste zusje. Toen het kindje een half jaar oud was, ging Pauline in dienst bij de familie Van de Vorm in Rhoon. Later werkte zij bij de familie C de Nijs in Hillegersberg, waar zij bleef tot haar huwelijk.

Op 29 augustus 1966 trouwde Pauline met Anno van Komen.
Bron: Archief Pauline van Komen – de Wit

Een huwelijk tussen schepen

Op 29 augustus 1966 trouwde Pauline met Anno van Komen. De bruiloft vond plaats in Amsterdam. Met de hele familie gingen zij per rondvaartboot naar het stadhuis. Een echte schippersbruiloft.

Anno werd op 14 december 1944 geboren in Gramsbergen, in een kippenhok, omdat het schip van zijn ouders was gebombardeerd. De families van Anno en Pauline waren nauw met elkaar verbonden. Hun moeders waren zussen en hun grootouders volle neef en nicht.

Na de trouwdag gingen zij drie weken op huwelijksreis met het jacht van opa en oma.

Samen leven en werken aan boord

Alle kinderen van Pauline en Anno werden aan boord geboren. Hun oudste zoon kwam eerder dan verwacht ter wereld, waardoor de bevalling alsnog aan boord plaatsvond. Hun oudste dochter werd geboren in Zeeland op de sleepboot waar Anno toen kapitein was.

Na verschillende schepen en bestemmingen besloten zij zand en grind te gaan varen. Zij kochten hun eigen schip en vervoerden ladingen vanuit Limburg naar Brabant en België. Toen het schip te klein werd, kwam er een groter schip. Daar werd hun jongste dochter geboren. Later volgde opnieuw een groter schip met een ruime woning aan boord.

Twee van de kinderen gingen naar het internaat in Maasbracht terwijl Anno en Pauline in de regio bleven varen. Zelfs hun huisdier voer mee. Een eend met de naam Donald bleef trouw in het ruim zitten tijdens het laden en lossen en kwam weer aan boord wanneer zij hem riepen.

Bron: Archief Pauline van Komen – de Wit

Een leven lang varen

Toen hun zoon als stuurman aan boord kwam, kochten zij opnieuw een groter schip. Jarenlang voeren zij samen. Later ook met diens vriendin. Uiteindelijk kochten Anno en Pauline hun laatste kleinere schip waarmee zij vooral graan en veevoer vervoerden.

Via een sloopregeling ging dat schip uit de vaart en gingen zij aan wal wonen. Toch bleven zij nog regelmatig tijdelijk werk doen. Daarna kochten zij een kleine kruiser om te kijken of dat beviel en later een kleine sleepboot. Tien jaar lang voeren zij met veel plezier op plaatsen waar zij met hun grote schip nooit konden komen.

Tijdens een tocht naar Zeeland gebeurde echter een drama. Een binnenschip voer over hun bootje dat zonk. Hun hondje verdronk maar zij overleefden het ongeluk. In 2021 overleed Anno. De oude parlevinker die zij samen kochten houdt Pauline nog altijd in ere. Zolang zij hem kan onderhouden wil zij hem in haar bezit houden.

Herinneringen aan het water

Het leven van een schippersvrouw was zwaar maar Pauline heeft het altijd als heel mooi ervaren. Het moeilijkste vond zij dat de kinderen naar het internaat moesten. Elk weekend reden zij heen en weer om hen op te halen en terug te brengen.

Wat zij nog altijd mist zijn de geluiden van het water. Het gekwetter van eenden, het geroep van watervogels en zelfs de geur van de lading zoals tarwe en veevoer. Met weemoed denkt zij terug aan de avondvaarten bij volle maan. Dan wist zij dat ook haar ouders en grootouders datzelfde maanlicht over het water hadden gezien.

Ook het varen door het ijs maakte diepe indruk. Het geluid van brekend ijs is iets wat zij nooit zal vergeten. Naast het varen genoot zij van de rust die het water bood. Jarenlang had zij een visvergunning en zat zij regelmatig met haar hengel aan dek.

De postvoorziening was vroeger een avontuur op zich. Soms kon de post worden opgehaald bij een postkantoor of lag deze klaar in een postkastje bij een sluis. Dat is tegenwoordig niet meer mogelijk.

Ik heb het varen ontzettend mooi gevonden zegt Pauline. Als de touwen los waren was het schip een eiland voor ons. En in het buitenland voelde het schip toch als Nederlands grondgebied.

Met liefde trots en een vleugje weemoed kijkt Pauline terug op haar leven aan boord. Haar verhaal is een eerbetoon aan een generatie schippers die Nederland letterlijk in beweging hield en aan het bijzondere leven dat zich afspeelde op het water.